Tatry zimą potrafią zachwycić, ale to zupełnie inne góry niż latem: dzień jest krótki, szlaki zalega śnieg i lód, a pogoda zmienia się szybko. O bezpieczeństwie decydują przygotowanie, odpowiedni sprzęt i rozsądne decyzje na trasie. Poniżej zebraliśmy najważniejsze zasady dla osób, które planują pierwsze lub kolejne zimowe wyjście.
Zacznij od planu i uczciwej oceny własnych sił
Zimą ta sama trasa trwa wyraźnie dłużej niż w lecie. Marsz w głębokim śniegu, zmrożone podejścia i częstsze postoje wydłużają czas przejścia, a światło dzienne kończy się wcześnie. Wybierz więc trasę krótszą, niż wydaje ci się, że dasz radę, zwłaszcza na początek.
Przed wyjściem warto zrobić kilka rzeczy:
- sprawdzić aktualną prognozę pogody dla gór oraz komunikat lawinowy publikowany przez służby ratownicze;
- dowiedzieć się, czy wybrany szlak jest w ogóle otwarty – część szlaków zimą jest zamknięta, a zasady mogą się zmieniać, dlatego korzystaj z aktualnych informacji parku narodowego;
- policzyć czas przejścia z zapasem i ustalić godzinę, o której zawracasz, niezależnie od tego, jak daleko jesteś;
- zostawić bliskiej osobie informację o trasie i planowanej godzinie powrotu;
- zaplanować wyjście w grupie – samotna wędrówka zimą znacznie zwiększa ryzyko.
Jeśli nie masz doświadczenia w zimowych górach, rozważ wyjście z uprawnionym przewodnikiem albo udział w kursie, na którym nauczysz się podstaw poruszania się w śniegu i lodzie.
Sprzęt, bez którego nie warto wychodzić
Zimowy ekwipunek to nie tylko ciepła kurtka. Podstawą jest ubranie warstwowe, które pozwala regulować temperaturę ciała i nie dopuszcza do przemoknięcia od potu.
- Buty – sztywne, wodoodporne, z podeszwą dostosowaną do zimowych warunków i takie, do których można założyć raki.
- Raki i czekan – na oblodzonych i stromych odcinkach to podstawowe wyposażenie. Samo posiadanie nie wystarczy: trzeba umieć z nich korzystać, więc przećwicz to wcześniej w bezpiecznym terenie.
- Warstwy odzieży – bielizna odprowadzająca wilgoć, warstwa ocieplająca oraz wiatroszczelna i wodoodporna kurtka z membraną.
- Czapka, rękawice i zapasowa para rękawic – ręce i głowa marzną najszybciej, a mokre rękawice tracą właściwości.
- Okulary przeciwsłoneczne lub gogle – śnieg mocno odbija światło, a przy zadymce dobra ochrona oczu poprawia widoczność.
- Czołówka z zapasowymi bateriami – zmrok zimą zaskakuje bardzo szybko.
- Termos z ciepłym napojem i wysokoenergetyczny prowiant – jedz i pij regularnie, także wtedy, gdy nie czujesz pragnienia.
- Mapa i naładowany telefon – najlepiej z zapasowym źródłem zasilania, bo mróz skraca czas pracy baterii. Nie zapominaj, że w górach zasięg bywa ograniczony.
- Apteczka i folia NRC – podstawowe wyposażenie pierwszej pomocy.
W terenie lawinowym dodatkowo potrzebny jest zestaw: detektor, sonda i łopata, a przede wszystkim umiejętność ich używania. Jeśli ich nie masz, nie wchodź w teren, w którym lawiny są realnym zagrożeniem.
Najważniejsze zagrożenia zimą
Lawiny
To jedno z największych niebezpieczeństw w wyższych partiach gór. Zagrożenie lawinowe oceniane jest w skali, a komunikaty warto czytać ze zrozumieniem, a nie tylko spojrzeć na numer stopnia. Wysoki stopień oznacza, że trzeba zrezygnować z wielu tras, także tych, które latem są łatwe. Unikaj stromych stoków i żlebów, zwłaszcza po świeżych opadach i przy silnym wietrze.
Zimno i wiatr
Odczuwalna temperatura na grani bywa dużo niższa niż w dolinie. Zmęczenie, mokra odzież i brak jedzenia zwiększają ryzyko wychłodzenia. Reaguj wcześnie: dołóż warstwę, zjedz coś, zrób krótką przerwę w osłoniętym miejscu.
Oblodzenie i poślizgnięcia
Zmrożone kamienie, łańcuchy i zlodowaciałe płyty to częsta przyczyna upadków. Nawet krótki upadek na stromym terenie może skończyć się poważnie, dlatego raki i czekan zakładaj przed trudnym odcinkiem, a nie dopiero po pierwszym poślizgnięciu.
Ograniczona widoczność
Mgła, zadymka i biała ciemność utrudniają orientację, bo ślady szybko zawiewa. Zawczasu zapoznaj się z mapą i nie polegaj wyłącznie na tym, że ktoś przed tobą wydeptał ścieżkę.
Zasady bezpieczeństwa na szlaku
- Wyruszaj wcześnie rano i trzymaj się zaplanowanej trasy.
- Idź w tempie najsłabszego członka grupy i nie rozdzielaj się.
- Rób krótkie, regularne przerwy, ale nie siedź długo na mrozie.
- Obserwuj zmiany pogody: gęstniejące chmury, narastający wiatr i spadek temperatury to sygnał do zastanowienia się nad odwrotem.
- Stosuj się do znaków, zamknięć szlaków i zaleceń ratowników.
- Zawracaj bez poczucia porażki. Góry nie uciekną, a rezygnacja w porę to dowód doświadczenia.
Co zrobić, gdy dojdzie do wypadku
Zachowaj spokój, zadbaj o bezpieczeństwo własne i grupy oraz wezwij pomoc. W Polsce możesz zadzwonić pod numer alarmowy 112, a w Tatrach warto też znać aktualny numer ratunkowy służb górskich i mieć zainstalowaną ich oficjalną aplikację – sprawdź przed wyjazdem, jakie dane są obecnie podawane. Podaj dokładne miejsce zdarzenia, liczbę poszkodowanych i ich stan, a potem postępuj zgodnie ze wskazówkami dyspozytora.
Do czasu przybycia ratowników osłoń poszkodowanego przed wiatrem i zimnem, np. folią NRC i dodatkowymi warstwami odzieży, i nie zostawiaj go samego. Dobrze przygotowana wyprawa to taka, w której każdy uczestnik wie, co robić w takiej sytuacji, zanim jeszcze wyjdzie ze schroniska.