Zimowe Tatry są wyjątkowo piękne, ale to wymagające środowisko, w którym pogoda, śnieg i krótki dzień zmieniają wszystkie zasady. O tym, czy wycieczka zakończy się dobrym wspomnieniem, czy wezwaniem ratowników, decydują trzy rzeczy: odpowiedni sprzęt, wiedza o zagrożeniach i rozsądne planowanie trasy.
Zacznij od uczciwej oceny swoich możliwości
Trasa, którą latem przejdziesz w kilka godzin, zimą może zająć znacznie więcej. Śnieg, lód, mróz i wiatr spowalniają marsz i męczą szybciej, a dzień jest krótki. Dlatego na pierwszą zimową wyprawę wybierz szlaki dolinne i łatwiejsze, w niższych partiach gór, a ambitniejsze cele zostaw na później.
Wyżej, powyżej schronisk i w terenie otwartym, potrzebne są już nie tylko dobre chęci, ale też umiejętności: posługiwanie się czekanem i rakami, ocena zagrożenia lawinowego, orientacja w trudnych warunkach. Jeśli ich nie masz, rozważ kurs prowadzony przez uprawnionego instruktora lub wyjście z przewodnikiem tatrzańskim.
Sprzęt, który naprawdę się przydaje
Zimą błędy w ekwipunku dużo szybciej dają o sobie znać niż latem. Podstawowa lista wygląda tak:
- Buty z wysoką cholewką, sztywniejszą podeszwą i dobrą przyczepnością, najlepiej takie, do których można założyć raki.
- Raczki lub raki – lżejsze nakładki sprawdzą się na łatwych, udeptanych szlakach, ale na stromszym i oblodzonym terenie potrzebne są raki. Warto umieć je założyć i w nich chodzić, zanim znajdziesz się na stoku.
- Czekan – przydatny tylko wtedy, gdy wiesz, jak go używać, na przykład do zatrzymania się po upadku.
- Odzież warstwowa: bielizna termoaktywna, ciepła warstwa środkowa (polar, lekka kurtka puchowa lub syntetyczna) i kurtka chroniąca przed wiatrem oraz wilgocią. Unikaj bawełny, która długo schnie.
- Czapka, rękawice i zapasowa para rękawic, a także chusta lub kominiarka. Mokre rękawice szybko tracą swoje właściwości.
- Okulary przeciwsłoneczne lub gogle – śnieg odbija światło bardzo mocno, także przy zachmurzeniu.
- Czołówka z zapasowymi bateriami, bo zmrok zaskakuje szybko.
- Termos z ciepłym napojem i wysokokaloryczne przekąski, które łatwo zjeść w marszu.
- Mapa i kompas jako zabezpieczenie, jeśli telefon przestanie działać. Na mrozie baterie rozładowują się szybciej, więc zabierz powerbank i trzymaj telefon w ciepłej kieszeni.
- Apteczka i folia NRC, czyli podstawowe środki do udzielenia pierwszej pomocy i ochrony przed wychłodzeniem.
Sprzęt lawinowy (detektor, sonda, łopata) jest konieczny w terenie lawinowym, ale ma sens tylko z umiejętnością jego użycia. Sam zakup niczego nie załatwia.
Główne zagrożenia zimą
Najczęstsze problemy są dobrze znane, a mimo to wciąż zaskakują turystów:
- Lawiny – zagrożenie dotyczy nie tylko wysokich partii, ale też stromych stoków i żlebów. Stan pokrywy śnieżnej zmienia się w zależności od opadów, temperatury i wiatru.
- Gwałtowna zmiana pogody – mgła, intensywny śnieg i silny wiatr mogą w krótkim czasie odebrać widoczność i utrudnić znalezienie szlaku. Zimą łatwo zgubić trasę, bo znaki bywają zasypane lub oblodzone.
- Oblodzenie i poślizgnięcia – nawet pozornie łatwy odcinek może być groźny, jeśli jest zlodowaciały.
- Wychłodzenie i odmrożenia – sprzyjają im wiatr, wilgoć, zmęczenie i zbyt długie postoje. Silne dreszcze, drętwienie dłoni i stóp, spowolnienie myślenia to sygnały, że trzeba się ogrzać i zejść niżej. W poważniejszych przypadkach należy wezwać pomoc.
- Krótki dzień – wędrówka zaczęta zbyt późno oznacza schodzenie po ciemku, w gorszym nastroju i przy większym ryzyku błędu.
Warto też pamiętać, że część szlaków w Tatrach jest zimą zamknięta lub objęta ograniczeniami. Sprawdź aktualne informacje na stronach Tatrzańskiego Parku Narodowego i TOPR, bo przepisy i komunikaty mogą się zmieniać.
Zasady, które zmniejszają ryzyko
- Sprawdź komunikat lawinowy i prognozę pogody w dniu wyjścia, a nie dzień wcześniej. Jeśli warunki są złe, zmień plan.
- Zaplanuj trasę z zapasem czasu i ustal godzinę, o której zawrócisz, nawet jeśli cel będzie jeszcze daleko.
- Wychodź wcześnie, żeby większość drogi pokonać w świetle dnia.
- Nie chodź sam. W grupie tempo wyznacza najwolniejsza osoba, a nie najsilniejsza.
- Powiadom bliskich o trasie i planowanej godzinie powrotu.
- Jedz i pij regularnie, zanim poczujesz głód lub pragnienie. Zimą łatwo o tym zapomnieć.
- Trzymaj się szlaków i zasad obowiązujących w parku narodowym. Sprawdź też aktualne zasady wstępu i opłat.
- Nie wstydź się zawrócić. Rezygnacja z celu to najczęściej mądra decyzja, a nie porażka.
Co zrobić, gdy dojdzie do wypadku
Pomoc w Tatrach wzywa się pod numerem alarmowym 985 lub +48 601 100 300 (TOPR) albo pod numerem 112. Zanim zadzwonisz, zbierz najważniejsze informacje: gdzie dokładnie jesteś, ile osób potrzebuje pomocy i w jakim są stanie. Warto mieć zainstalowaną aplikację ratunkową, która przesyła współrzędne położenia.
Po wezwaniu pomocy zostań na miejscu, chroń poszkodowanych przed wiatrem i zimnem (folia NRC, dodatkowe ubrania, plecak pod spodem), a telefon miej włączony i oszczędzaj baterię. Nie podejmuj ryzykownych prób samodzielnego schodzenia w złych warunkach, jeśli ratownicy mówią, żeby poczekać.
Zimowa wędrówka w Tatrach potrafi być jednym z najpiękniejszych doświadczeń, jeśli podejdziesz do niej z szacunkiem dla gór. Spokojne przygotowanie i gotowość do rezygnacji z celu to najlepszy zestaw, jaki możesz zabrać ze sobą.